Historia KTL

Streszczenie

Słowa kluczowe: Kaliskie Towarzystwo Lekarskie, historia.

W 1877 roku w gubernialnym mieście Kaliszu, pod zaborem rosyjskim, 10 polskich lekarzy utworzyło towarzystwo naukowe: Kaliskie Towarzystwo Lekarskie. Towarzystwo będące wówczas ośrodkiem myśli polskiej zrzeszało początkowo nie tylko lekarzy, ale i aptekarzy i weterynarzy. Regularnie odbywały się zebrania naukowe, powstała biblioteka lekarska. W czasie II wojny światowej 32 lekarzy zginęło z rąk hitlerowców i NKWD. Okupant niemiecki zniszczył archiwum i bibliotekę (ok. 2 tys. tomów) Towarzystwa. W latach powojennych odtworzono Towarzystwo. Liczy ono obecnie przeszło 500 członków. Odbywają się zebrania naukowe, spotkania towarzyskie. Towarzystwo bierze udział w licznych akcjach humanitarnych, dba o utrwalenie nazwisk wielkich lekarzy w historii regionu

Summery

Key words: Kalisz Physician’s Society, the history.

In the year 1877 in the capital of province-Kalisz, under the Russian rape, 10 Polish doctors funded scientific society: Kalisz Physician’s Society. The society, which was at that time the centre of Polish ideas, united primarily not only physicians but also chemists and veterinary doctors. Scientific mee- tings were held regularly and physicians’ library was organised. During the Second World War 32 physicians were killed by Nazis and NKWD. German invaders destroyed the records and the library (about 2 thousand volumes) of the Society. In the post-war period the Society was re-created. At present it unites over 500 members. Scientific and social meetings are held. The Society takes part in various humanitarian actions and takes care to maintain the memory of outstanding physicians of the region.

Przegląd chronologiczny

Tak, to już 120 lat. Kaliskie Towarzystwo Lekarskie jest najstarszym towarzystwem naukowym w naszym regionie i jednym z najstarszych towarzystw lekarskich w Polsce.
A zaczęło się tak: w 1800 roku powstało w Warszawie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, w którym działało wielu znanych lekarzy, jak np. Jędrzej Śniadecki, a także urodzony w Lesznie dr med. Arnold Jerzy Chrystyan (1747-1827), który po ukończeniu studiów lekarskich pracował w Lesznie i w Poznaniu, a od 1777 roku przebywał na stałe w Warszawie. Na wezwanie rządu Księstwa Warszawskiego w 1807 roku opracował plan organizacji służby zdrowia w kraju. Był pierwszym biografem lekarskim, w latach 1811-1822 ogłosił pięć rozpraw pt.: "O hojności królów i panów polskich dla rzeczy lekarskich i lekarzy za okres od zgonu Zygmunta I do czasów Stanisława Augusta". Tak więc u zarania towarzystw naukowych z udziałem lekarzy nie zabrakło przedstawiciela Wielkopolski południowo-wschodniej.
W 1805 roku założono w Wilnie Cesarskie Towarzystwo Lekarskie. Wilno było wówczas prężnym ośrodkiem naukowym. Na posiedzeniu inauguracyjnym Jędrzej Śniadecki wygłosił po polsku referat “O pożyteczności towarzystw lekarskich”. Tu wyjątek z tego przemówienia: “Tak tedy wzayemne pomaganie sobie w leczeniu chorób ważniejszych dokładne uważanie i opisanie zdarzających się rzadkich lub godnych uwagi przypadków, będąc najpierwszym, owszem iedynym celem zgromadzenia naszego...” Towarzystwo to działało aż do 1939 roku.
W 1820 roku utworzono Towarzystwo Lekarskie Warszawskie. Jego pierwszym prezesem został August Wojff, rodem z Leszna, autor licznych prac naukowych. Do Towarzystwa tego należał Tytus Chałubiński (1820-1889), członek honorowy Kaliskiego Towarzystwo Lekarskiego oraz Józef Emilian Peszke (1845-1916), kaliszanin, biograf, bibliograf, językoznawca, bibliotekarz, historyk, poeta i miniaturzysta, był wieloletnim bibliotekarzem Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego. 24 grudnia 1883 roku został członkiem korespondentem Towarzystwa Lekarzy Guberni Kaliskiej.
Trzecim stricte lekarskim było Towarzystwo Paryskie Lekarzy Polskich, założone w Paryżu w 1858 roku. Działało 10 lat.
W 1866 roku powstało Towarzystwo Lekarskie Krakowskie, wyłonione z istniejącego od 1815 roku Towarzystwa Naukowego Krakowskiego.
W 1874 roku założono Lubelskie Towarzystwo Lekarskie, a w 1877 Lwowskie Towarzystwo w ramach Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Podobnie było w Poznaniu, gdzie w tym Towarzystwie istniała wpierw Sekcja Lekarska, a później Wydział Lekarski (1856).
W mniejszych miastach prowincjonalnych pierwszym był Kamieniec Podolski, gdzie w 1859 roku zawiązano Towarzystwo Lekarzy Podolskich. Drugim był Radom: w 1871 roku założono tu Stowarzyszenie Lekarzy, trzecim Płock: w 1872 roku powstało Towarzystwo Lekarzy Guberni Płockiej, czwartym był Kalisz: w 1877 roku – Towarzystwo Lekarzy Guberni Kaliskiej, potem Łódź: w 1885 roku powołano Towarzystwo Lekarzy m. Łodzi Guberni Piotrkowskiej, a w 1894 roku powstało w Kutnie i Łęczycy Towarzystwo Lekarzy Prowincjonalnych.

Powstanie Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego

W drugiej połowie XIX wieku - mimo nasilonej rusyfikacji - Kaliszu narastało wśród inteligencji poczucie polskiej tożsamości narodowej. Lekarze zawsze byli "solą ziemi" i dlatego wśród nich powstawały - jako pierwsze - towarzystwa lekarskie. Podobnie działo się w Kaliszu. W 1874 roku kaliski lekarz Franciszek Czajczyński (1839-1876) wystąpił z propozycją utworzenia lokalnego towarzystwa lekarskiego, a nawet opracował projekt statutu. Ale dopiero 3 lata później, w 1877 roku, po przebrnięciu carskich barier biurokratycznych odbyło się w Kaliszu, w obecnym gmachu Urzędu Wojewódzkiego zebranie konstytucyjne towarzystwa, które otrzymało oficjalną nazwę "Obščestwo Vraczej Kališskoj Gubernii". W zebraniu tym uczestniczył ówczesny gubernator Nabokow. Adam Chodyński, historyk Kalisza, w swej kronice wydanej w 1885 roku, napisał pod datą 7 czerwca 1877 roku: "Pierwsze wybory do kal. Towarzystwa lekarskiego". Pod protokółem z tego zebrania widnieją podpisy 10 kaliskich lekarzy: Józefa Cytwica - naczelnego lekarza szpitala św. Trójcy, Feliksa Dreckiego - lekarza wolnopraktykującego, Adama Drozdowskiego - młodszego ordynatora szpitala św. Trójcy, Juliana Grekowicza - lekarza więziennego, Aleksandra Hindemitha - p.o. lekarza powiatowego, Juliana Merkla - pomocnika inspektora lekarskiego i lekarza miejskiego, Kazimierza Mieszczańskiego - lekarza gimnazjalnego, Józefa Rymarkiewicza - naczelnego lekarza szpitala żydowskiego, Waldemara Weissa - p.o. inspektora lekarskiego i Waleriana Wilczewskiego - lekarza wolnopraktykującego. Pierwszym prezesem Towarzystwa wybrano dra Józefa Rymarkiewicza, który tę godność piastował trzykrotnie: 1877-1880, 1882-1884 i 1891-1898. Wiceprezesem został Waldemar Weiss, sekretarzem Adam Drozdowski, skarbnikiem Julian Merkel, a bibliotekarzem Walerian Wilczewski. Roczna składka członkowska wynosiła 4 ruble, a wpisowe 5 rubli.

Od powstania Towarzystwa unikano używania urzędowej rosyjskiej nazwy, a posługiwano się określeniem łacińskim “Societas Medica Calisiensis” i taka nazwa widnieje na pierwszej pieczęci Towarzystwa (ryc. 1).

Ryc 1.  Pieczęć KTL z 1877 roku.

Zebrania naukowe prowadzone były w języku polskim. Tym samym Towarzystwo stało się od początku ośrodkiem polskości dla swych członków. Towarzystwo zrzeszało lekarzy, weterynarzy i aptekarzy pracujących w ówczesnej guberni kaliskiej. Już po roku miało 36 członków: 27 lekarzy, 6 aptekarzy i 3 weterynarzy, z tego 19 było mieszkańcami Kalisza, a pozostałych 17 wywodziło się z sąsiednich powiatów, należących do guberni kaliskiej. Zebrania odbywały się co miesiąc w gmachu gubernialnym, ale zawsze w języku polskim - wbrew nakazom gubernatora. Wobec szykan z tego powodu zebrania przeniesiono do Szpitala Starozakonnych. Sprawozdania z zebrań drukowano po polsku w polskich czasopismach lekarskich, występując pod nazwą "Kaliskie Towarzystwo Lekarskie" (KTL).

Oprócz zwykłych zebrań organizowano większe spotkania o charakterze zjazdów naukowych, np. w 1890 roku dwudniową konferencję lekarzy całej guberni. W pierwszym dniu odbyło się normalne posiedzenie naukowe Towarzystwa. Następnego dnia lekarze zwiedzili kaliskie szpitale, badając niektórych wybranych chorych i byli obecni w szpitalu św. Trójcy na pokazie uśpienia hipnotycznego dla celów leczniczych. Pokaz ten przeprowadził dr Adam Drozdowski. Na zakończenie Zjazdu odbyła się sesja higieniczno-sanitarna.
W 1891 r. dr Bronisław Wojciechowski, bibliotekarz Towarzystwa, wygłosił referat pt.: >O kilku wypadkach “choroby zakaźnej Weila” spostrzeżonych w więzieniu kaliskiem<. Jak informowały "Nowiny Lekarskie" z 1892 r. była to "rzecz czytana na posiedzeniu Towarzystwa Lekarskiego gubernii (!) kaliskiéj 17 listopada 1891 r."
W ciągu pierwszego ćwierćwiecza działalności Towarzystwa odbyło się 6 nadzwyczajnych posiedzeń, których celem było rozpatrzenie takich ważnych spraw, jak groźna wieść o dżumie (1879), zwalczanie chorób "zaraźliwych" (1881), projekt "zasady obowiązków i praw lekarzy" (1883) czy postępowanie w razie wybuchu epidemii cholery (1893). Posiedzeń rocznych "uroczystych" było 25: były to coroczne - jakbyśmy to teraz nazwali - zebrania sprawozdawczo-wyborcze. Posiedzeń zwyczajnych odbyło się 222, na których przedstawiono 426 prac, referatów i demonstracji chorych. Zaczęto gromadzić bibliotekę: po 25 latach liczyła ona 574 dzieła w 990 tomach. Najstarsze dzieło było z roku 1546.

W 25. rocznicę powstania Towarzystwa, 21 czerwca 1902 r., odbyło uroczyste posiedzenie, na którym sekretarz KTL Marcin Kasprzak przedłożył sprawozdanie z 25-letniej działalności. Wygłoszono 2 referaty: dra Podciechowskiego "O chorobach zakaźnych, ich leczeniu i walce przeciw nim" oraz dra Leona Wernica "O stanie higienicznym dzieci w szkołach kaliskich miejskich oraz o stanie hygienicznym samych szkół". Na członka honorowego wybrano przez aklamację b. prof. warszawskiego Uniwersytetu Juliana Kosińskiego. Do Zarządu KTL na rok następny powołano: Adama Drozdowskiego (prezes), Waleriana Wilczewskiego (wiceprezes), Marcina Kasprzaka (sekretarza), Juliana Merkla (skarbnik) i Stanisława Piestrzyńskiego (bibliotekarz). W komisji rewizyjnej zasiedli: Edward Beatus i Leon Wernic.

W 1906 r. członkiem honorowym Towarzystwa został dr Władysław Biegański, urodzony w Grabowie n. Prosną, lekarz, filozof i społecznik. Poniżej dyplom honorowy (ryc.2), zwraca uwagę pisownia "Calissiensis", "Calissiae" przez dwa "S". Treść dyplomu jest następująca: "Kaliskie Towarzystwo Lekarskie na sesji w dniu 23 czerwca 1906 roku wybrało z wielkim uznaniem pana Władysława Biegańskiego swoim współtowarzyszem (czyt. członkiem). W celu potwierdzenia tego faktu Kaliskie Towarzystwo Lekarskie przygotowało uczonemu p. Biegańskiemu ten dyplom i prosi z szacunkiem, aby dokument zechciał uznać (przyjąć) albo go odmówił. Kalisz, 12 marca 1907 roku. Prezes Adam Drozdowski, Sekretarz Feliks Krzymuski". Oryginał dyplomu znajduje się w Głównej Bibliotece Lekarskiej w Warszawie.

W 1911 roku członkowie KTL, przy współudziale kaliskiego oddziału Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego, założyli Kaliskie Towarzystwo Przeciwgruźlicze (zarejestrowane w 1913 roku). W 1911 roku odbył się w Kaliszu trzydniowy Zjazd Higienistów zorganizowany wspólnie z KTL. Dr Bronisław Koszutski wygłosił referat o sanitarnym stanie mieszkań piwnicznych w Kaliszu.

W 1912 roku zorganizowano kolejny zjazd lekarzy guberni kaliskiej. Towarzystwo liczyło wówczas 51 członków. Tematem zjazdu była kiła. Dr Aleksander Abramski przedstawił doniesienie naukowe pt.: “Przypadek zakończony śmiercią po dożylnych wlewach preparatu 606”.
KTL zawsze akcentowało swoją polskość, o czym była już mowa powyżej. Już w 2 lata po ukonstytuowaniu się odpowiedziało na apel Kraszewskiego i czynnie uczestniczyło w zbiórce pieniężnej na obserwatorium astronomiczne i muzeum im. Kopernika w Rzymie.
W okresie do I wojny światowej członkami honorowymi Towarzystwa zostało 17 (?) osób, wśród nich takie nazwiska, jak: Adam Adamczewski, Władysław Biegański (1906), Tytus Chałubiński, Józef Grodnicki, Adam Helbich, Maurycy Kelner, Julian Kosiński (1902), Teodor Teofil Matecki, Józef Meyer (Majer), Józef Mianowski, Wilhelm Marceli Nencki, Ludwik Adolf Neugebauer (1881), Franciszek Neugebauer, Józef Stanisławski, Wiktor Szokalski (1879).

Ryc 2.  Dyplom honorowy dra Władysława Biegańskiego (1907 r.).

Okres międzywojenny

Praca Towarzystwa została brutalnie przerwana na początku sierpnia 1914 roku, gdy Niemcy bezpardonowo zburzyli ogniem artyleryjskim Kalisz, mordując jego mieszkańców. Zaczęła się okupacja wojenna, która uniemożliwiła działalność KTL. Ale po prawie czterech latach, jeszcze w czasie działań wojennych i okupacji niemieckiej, 13 czerwca 1918 roku grono lekarzy reaktywowało Towarzystwo. W zebraniu tym uczestniczyli: Edward Beatus, Bronisław Cegłowski, Alfred Dreszer, Adam Drozdowski, Bronisław Koszutski, Feliks Krzymuski, Stanisław Łukaszewicz, Stanisław Orgelbrand, Stefan Rożnowski, Stanisław Sikorski i Marek Zuckier. Nowym prezesem został Adam Drozdowski, senior lekarzy kaliskich, jedyny jeszcze żyjący z dziesięciu założycieli Towarzystwa w 1877 roku. Oficjalną nazwą Towarzystwa było "Kaliskie Towarzystwo Lekarskie", co jest widoczne na używanej wówczas pieczęci (ryc 3). Członkowie Towarzystwa z miejsca włączyli się w działalność narodową. I tak Adam Drozdowski, już przed listopadem 1918 roku stanął na czele organizującej się straży obywatelskiej, która pilnowała ładu i porządku w mieście. Stanisław Orgelbrand z ramienia dowborczyków wszedł 10 listopada 1918 roku w skład Sztabu Wojskowego Ziemi Kaliskiej (organizacja ta skupiała wszystkie związki wojskowe). Członkowie Towarzystwa rozbrajali niemieckie oddziały wojskowe i organizowali cywilną służbę zdrowia w Kaliszu.
Zebrania nadal odbywały się w szpitalu św. Trójcy (tam na strychu były złożone w skrzyniach archiwum Towarzystwa oraz biblioteka licząca 900 tomów, ocalałych z pożogi wojennej). Od 1929 roku wynajmowano na zebrania salę w Banku Handlowym, a w 2 lata później w wynajętym lokalu przy ul. Piskorzewskiej, była tu sala obrad, biblioteka i sekretariat. Lokal ten służył Towarzystwu do wybuchu II wojny światowej.

Ryc 3.  Pieczęć KTL z 1918 roku.

W 1920 roku odbyła się sesja naukowa na temat panującej jeszcze epidemii grypy zwanej "hiszpanką". W 1923 w czasie wizyty prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego w Kaliszu - Towarzystwo było reprezentowane przez swego delegata dra Antoniego Karbowskiego. Towarzystwo brało czynny udział w ogólnokrajowych obchodach jubileuszowych ku czci Pasteur’a i Marii Skłodowskiej-Curie, opracowało uwagi i wnioski do projektu ustawy o izbach lekarskich, protestowało przeciw likwidacji Ministerstwa Zdrowia (które przekształcono w departament zdrowia w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych). Szczególnie zajmowano się zwalczaniem chorób zakaźnych, propagowano masowe szczepienia p/błonicze i p/płonicze.
W 1927 roku obchodzono uroczyście 50-lecie założenia Towarzystwa (liczyło ono wówczas 29 członków). Obrady jubileuszowe toczyły się w kaliskim ratuszu (ryc 4). Dr Adolf Czajkowski z Kalisza mówił o rozwoju medycyny w ostatnim 50-leciu, dr Seweryn Sterling z Łodzi o nieswoistych objawach pozapłucnych w przebiegu suchot, a dr I. Müller z Kalisza o otyłości. Nadano godność członka honorowego Towarzystwa prof. Stanisławowi Ciechanowskiemu z Krakowa, prof. Antoniemu Gluzińskiemu z Warszawy, prof. Kazimierzowi Kostaneckiemu z Krakowa, dr. Bronisławowi Koszutskiemu z Kalisza (prezesowi KTL), prof. Henrykowi Nusbaumowi z Warszawy, prof. Bronisławowi Sawickiemu z Warszawy, dr. Sewerynowi Sterlingowi z Łodzi i prof. Adamowi Wrzoskowi z Poznania.

Ryc 4.  Pamiątkowe zdjęcie lekarzy z obchodów 50-lecia KTL w 1927 roku.

1. Fijałkowski, 2. Franciszek Sulikowski, 3. Seweryn Sterling, 4. Bronisław Koszutski, 5. Edward Beatus,
6. Skalski, 7. Czesław Niedzielski, 8. Feliks Krzymulski, 9. Żurek, 10. Stanisław Rożnowski,
11. Konstanty Lidmanowski, 12. Jan Anasiewicz, 13. Zygmunt Dukalski, 14. Eugeniusz Arnold,
15. Antoni Paczesny, 16. Michał Zucker, 17. Adolf Czajkowski, 18. Jan Godlewski,
19. Tadeusz Pawłowski, 20. Salomea Wałchowiczowa, 21. Dawid Rozenthal, 22. Alfred Dreszer,
23. Janina Masłowska, 24. Helena Hryniewiczówna, 25. Jakób Beatus, 26. Rafael Lubelski,
27. Stankiewicz, 28. Stanisław Kaliniewicz, 29. Marek Trachtenberg, 30. Zboromirski,
31. Felicjan Staśkiewicz, 32. Wacław Kahl, 33. Tomasz Kabata, 34. Walerian Niechotiajew,
35. Janiszewski, 36. Mieczysław Cichocki, 37. Karol Niepokojczycki, 38. Bolesław Cegłowski,
39. Leon Müller, 40. Marek Grabowski, 41. Dawid Seid, 42. Jakimienko, 43. Marian Zieliński,
44. Juda Płocki, 45. Michał Wasilczenko.

W 1936 roku członkiem honorowym Towarzystwa został dr Stanisław Radwan, zasłużony dyrektor szpitala im. Przemysła II w Kaliszu (ryc. 5). W tym to szpitalu zorganizowano przy współudziale KTL kilkudniowy zjazd dyrektorów szpitali województw poznańskiego i łódzkiego (1937), na którym przyjęto tezę, że w kraju trzeba organizować okręgowe szpitale wielooddziałowe.

W 1938 roku - po włączeniu Kalisza do województwa poznańskiego - zorganizowano w Kaliszu duże zebranie, którego celem było nawiązanie kontaktów naukowych z Wydziałem Lekarskim Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Prof. Adam Starzyński z Poz-nania wygłosił referat o leczeniu kiły, a dr Stanisław Stojałowski, też z Poznania, referat “O podłożu choroby”.

Ryc 5.  dr med. univ. Stanisław Radwan (1885-1967),
prezes KTL 1928-1938 (?), członek honorowy KTL (1936).

Głośnym echem w Kaliszu odbiła się sprawa poparcia działalności dra Tadeusza Boya-Żeleńskiego i jego bezkompromisowej walki z obłudą i wstecznictwem. Licząc się z potępieniem takiego stanowiska przez część społeczeństwa, kaliscy lekarze (nie wszyscy!) w 1932 roku wystosowali list do "Wiadomości Literackich" wyrażając w nim "słowa uznania za Jego (Boya-Żeleńskiego - ZK) śmiałą i męską akcją publicystyczną". Pod listem podpisali się: Mieczysław Cichocki, Karol Cywiński, Adolf Czajkowski, Alfred Dreszer, Marek Grabowski, Bronisław Koszutski, Zygmunt Mąka, Karol Niepokojczycki, Tadeusz Pawłowski, Karol Piotrowski i Wojciech Plewniak. Po ogłoszeniu tego listu rozpętała się w Kaliszu burza. Potępiono ich publicznie, bojkotowano (co odbiło się na ich praktykach lekarskich). Sytuacja ta trwała kilka lat.
Nigdy w Kaliskim Towarzystwie Lekarskim nie doszło do nietolerancji wobec lekarzy pochodzenia żydowskiego.

W marcu 1939 roku walne zebranie Towarzystwa przeznaczyło 25% posiadanej gotówki na zakup obligacji przeznaczonych na rozwój lotnictwa wojskowego. Prezesem KTL został dr Karol Piotrowski.
5 miesięcy później rozpoczęła się II wojna światowa. Niemcy zajęli Kalisz, lekarze rozproszyli się, część z nich zginęła tragicznie. Okupant zniszczył archiwum i bibliotekę Towarzystwa (ok. 2000 tomów), wszystko przepadło.

Okres okupacji 1939-1945

W chwili wybuchu II wojny światowej w Kaliszu i powiecie kaliskim pracowało około 50 lekarzy. W czasie okupacji pozostali w Kaliszu nieliczni: Bolesław Cegłowski, Dyonizy Dakura, Kazimierz Janowski, Bronisław Koszutski, Edward Olechnowicz, Walerian Niechotiajew, Stanisław Nowak i Witold Szulc, a w powiecie kaliskim Emilian Bieszczad w Iwanowicach, Walery Dolny w Stawiszynie i Jan Nurkowski w Koźminku.
W czasie wojny zniszczono cały dorobek materialny Towarzystwa. Największą jednak stratą była śmierć znacznej liczby członków Towarzystwa. Niemcy rozstrzelali Aleksandra Dubiskiego, Karola Niepokojczyckiego, Maksymiliana Niewiadomskiego i Kazimierza Siwińskiego. Z rąk NKWD zginęli oficerowie lekarze, którzy dostali się do niewoli sowieckiej: w lesie katyńskim - Adolf Czajkowski, Karol Kosiński, Jerzy Koźmiński, Antoni Paczesny i Wojciech Plewniak, w piwnicy siedziby NKWD w Charkowie – Karol Cywiński i Julian Gruner, w Twerze - Marek Grabowski i Mieczysław Trzeciak. W obozie koncentracyjnym Dachau zginął Hieronim Kindler. Lekarze pochodzenia żydowskiego zginęli prawdopodobnie w getcie, nie tylko kaliskim: Jakób Beatus, Dabora Gross-Szynaglowa, Maria Halter, Zygmunt Hamburger, Samuel Lieber, Rafael Lubelski, Haim Makowski, Szolom Perelsztajn, Juda Płocki, Halina Polak, Beniamin Rapp, Aleksander Rozenbaum, Dawid Rozenthal, Dawid Seid, Ben Cyjon Solnik, Małka Szapiro, Leon Alfons Szleifer, Marek Trachtenberg, Salomea Wałchowicz i Józef Zaif. Nie przeżyli wojny: Józef Dardasz, Mieczysław Cichocki, Alfred Dreszer, Zygmunt Dukalski, Edward von Ikawitz, Felicjan Staśkiewicz i Michał Wasilczenko.
Pracujący w czasie okupacji w Kaliszu lekarze brali udział w działalności podziemnej. W mieszkaniu Bronisława Koszutskiego spotykali się konspiratorzy. Stanisław Nowak, jedyny z lekarzy Polaków mający jako położnik samochód osobowy, korzystał z niego często w celach zgoła nielekarskich: m.in. zorganizował udaną ucieczkę z Kalisza do Łodzi poszukiwanego przez Gestapo ks. Juliana Mirochny. Był członkiem AK, pseudonim "Doktor". Bolesław Cegłowski podpisał Volkslistę, co było zaskoczeniem dla kaliszan i co potępiono. Dopiero po wojnie okazało się, że w jego mieszkaniu była tzw. "skrzynka kontaktowa", a powojenna rozprawa sądowa uwolniła go od zarzutu zdrady narodu polskiego.

PRL 1945-1989

Kalisz wyzwolono w nocy z 23 na 24 stycznia 1945 roku. Już w przededniu wyzwolenia powołano Komitet Ludowy, który wybrał lek. Bronisława Koszutskiego na stanowisko tymczasowego prezydenta miasta. W skład pierwszego prezydium Miejskiej Rady Narodowej wszedł dr Stanisław Nowak, później zastąpił go lek. Karol Piotrowski. Praca lekarzy w pierwszych miesiącach wolności była niezwykle ciężka. Nie było właściwie niczego, brakowało lekarzy, leków, sprzętu medycznego.

Te okoliczności sprawiły, że dopiero w początkach 1946 roku członkowie ostatniego przedwojennego zarządu Towarzystwa postanowili wznowić jego działalność. Repatriowany z Wilna do Kalisza emerytowany prof. Aleksander Januszkiewicz zorganizował pierwsze powojenne zebranie (7 lutego 1946), w którym uczestniczyło 28 lekarzy, w tym 7 członków przedwojennego zarządu.

Prezesem został prof. Aleksander Januszkiewicz (ryc. 6). Od jesieni 1947 roku Aleksander Januszkiewicz wydzielił do dyspozycji KTL dwa duże pokoje ze swego mieszkania, była to salka zebrań i sekretariat z biblioteką. A. Januszkiewicz wygłosił serię wykładów z podstawowych działów interny - zapotrzebowanie na wiedzę było bardzo duże, a podręczników w ogóle nie było.

Ryc 6.  prof. Aleksander Januszkiewicz (1872-1955),
rektor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (1930-1932),
prezes KTL (1946-1955), członek honorowy KTL (1949).

W 1951 roku Wydział Społeczno-Administracyjny Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu poinformował Towarzystwo pismem z 9 stycznia, że została zarządzona likwidacja Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego, "gdyż istnieją związki zawodowe, które w zupełności uzyskują zadania i cele zawarte w statucie na skali ogólnokrajowej" (!). Interweniował A. Januszkiewicz i B. Koszutski, którzy opracowali memoriał wykazujący, że członkami KTL są postępowi lekarze, a historia KTL nie ma żadnych ciemnych kart. Dzięki tej interwencji nie doszło do rozwiązania Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego, ale i tak utraciło ono swoją samodzielność, bo 7 lipca 1951 roku przymusowo zostało włączone w struktury Polskiego Towarzystwa Lekarskiego jako jego Oddział. Oddział obejmował swoim działaniem Kalisz oraz powiaty: jarociński, kaliski, kępiński, kolski, koniński, krotoszyński i ostrowski, a liczył 137 członków: 84 lekarzy domowych, 20 chirurgów, 9 ginekologów, 3 ftyzjatrów, 2 dermatologów, 2 lekarzy administracyjnych, 1 radiologa, 1 bakteriologa i 15 lekarzy innych specjalności. Przewodniczącym (bo tak to się wówczas nazywało) był nadal prof. A. Januszkiewicz.
Na tym nie skończyły się zamachy na Towarzystwo. Po utworzeniu w Kaliszu Oddziału Polskiego Towarzystwa Lekarskiego wiele trudu i zachodów kosztowało członków zarządu uzyskanie zgody na używanie dodatkowo historycznej nazwy: Kaliskie Towarzystwo Lekarskie.

14 grudnia 1952 roku odbył się zjazd z okazji 75-lecia istnienia Towarzystwa. Lek. Kazimierz Kibler przypomniał historię 75 lat KTL, lek. Stanisław Januszkiewicz mówił o "przewrocie w medycynie wywołanym promieniami rtg", prof. Stanisław Legeżyński, rektor AM w Białymstoku - "O odzwierzęcych chorobach ludzi i odludzkich chorobach zwierząt", a prof. Aleksander Januszkiewicz - "O zadaniach i obowiązkach lekarza wobec pacjenta".

W 1955 roku zmarł prof. A. Januszkiewicz. Następnym przewodniczącym Towarzystwa został lek. Karol Piotrowski (ryc.7).

Ryc 7.  lek. Karol Piotrowski (1892-1974),
prezes KTL: ostatnie 5 miesięcy przed II wojną światową
i przewodniczący KTL w latach 1955-1965.

W 1961 roku od Towarzystwa oderwały się koła terenowe. Z nich koło ostrowskie utworzyło własny oddział Polskiego Towarzystwa Lekarskiego (PTL), inne natomiast koła przyłączyły się do poznańskiego Oddziału PTL. W Turku reaktywowano terenowe koło PTL, włączone do Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego. KTL liczyło 87 członków.
W tych też latach zaczęły się kłopoty lokalowe Towarzystwa, bowiem władze Kalisza zmusiły do opuszczenia dotychczasowych pokoi w mieszkaniu po nieżyjącym prof. A. Januszkiewiczu. Sekretariat przeniesiono więc początkowo do Miejskiej Stacji Krwiodawstwa, a od 1969 roku do gabinetu ordynatora I Oddziału Wewnętrznego Szpitala Miejskiego im. Przemysła II. Biblioteki już nie było, bo księgozbiór prof. A. Januszkiewicza i zbiór 2000 ekslibrisów wywiozła z Kalisza jego rodzina. Bibliotekę od podstaw zaczął organizować dr med. Zbigniew Kledecki, ówczesny wiceprezes KTL. Mieściła się ona początkowo na I Oddziale Wewnętrznym Szpitala Miejskiego im. Przemysła II, a później została przeniesiona do baraku Wojewódzkiego Ośrodka Doskonalenia Kadr Medycznych w Kaliszu, a w końcu do utworzonego w Kaliszu w roku 1981 Oddziału Głównej Biblioteki Lekarskiej, co było ukoronowaniem przeszło 20-letnich o to starań naszego Towarzystwa.

W 1965 roku przewodniczącym KTL został dr med. univ. Józef Makowiec (ryc.8). Do Towarzystwa należało 138 lekarzy. Tegoż roku w Kaliszu odbyło się Sympozjum Przeciwalkoholowe zorganizowane przez KTL wspólnie z Miejskim Społecznym Komitetem Przeciwalkoholowym i kaliskim kołem Zrzeszenia Prawników Polskich. Tematem Sympozjum były prawne i medyczne aspekty alkoholizmu. Zagadnieniu temu poświęcono ogółem 6 referatów, w tym 3 wygłosili członkowie KTL.

Ryc 8.  dr med. univ. Józef Makowiec (1905-1993),
przewodniczący KTL (1965-1974).

15 października 1966 roku odbyła się w Kaliszu I Konferencja Naukowa Lekarzy Ziemi Kaliskiej. Przewodniczącym komitetu organizacyjnego został dr med. Zbigniew Kledecki. Tematem konferencji były kliniczno-społeczne aspekty choroby wrzodowej (przewodniczył prof. Roman Drews z Poznania) i zaburzenia przewodnictwa i rytmu serca (przewodniczył prof. Feliks Bolechowski z Warszawy). Wygłoszono 49 referatów i doniesień, z czego 14 przypadło na członków KTL. W konferencji brali udział lekarze z całej Polski (około 200 osób), a organizacja obrad, zakwaterowanie i imprezy towarzyszące ocenione były przez uczestników bardzo wysoko. Z obrad wydano pamiętnik liczący 210 stron ze streszczeniami referatów.

W 1967 roku - z okazji 90-lecia KTL – odbyło się w ratuszu uroczyste zebranie, na którym dr med. univ. Józef Makowiec wygłosił referat pt. "Postępowe nurty kaliskiej społeczności lekarskiej", lek. Karol Piotrowski - "Wspomnienia o działalności KTL w ostatnim 40-leciu", a dr med. Zbigniew Kledecki - "Nowe osiągnięcia kardiologii". Zebranie to zainteresowało miejscowe władze miejskie i partyjne, co zaowocowało zakupieniem - z ominięciem normalnej drogi - aparatury monitorującej pracę serca, produkcji zachodniej, i dało to podstawy do utworzenia w Kaliszu sali intensywnego nadzoru kardiologicznego, pierwszej w skali krajowej nie w ośrodku akademickim.

W 1968 roku Kaliskie Towarzystwo Lekarskie otrzymało honorową odznakę miasta Kalisza. Tegoż roku, staraniem Towarzystwa, nadano Przychodni na Rogatce w Kaliszu imię dra Roberta Bernhardta, kaliszanina, wybitnego dermatologa. Z tej okazji odbyto wspólne zebranie naukowe z oddziałem poznańskim Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego.
12-13 października 1968 roku odbyła się w Kaliszu II Konferencja Naukowa Lekarzy Ziemi Kaliskiej, tak przewodniczący komitetu organizacyjnego, jak i przewodniczący obrad byli ci sami. Tematy były też dwa: 1. kamica dróg żółciowych i jej powikłania i 2. powikłania i następstwa zawału serca. Na 73 referaty i doniesienia naukowe 19 wygłosili lekarze kaliscy. Wydrukowano pamiętnik konferencji, jest to opasły tom liczący 700 stron i zawierający streszczenia referatów. Pamiętniki obu konferencji, jak i streszczenia referatów (te ostatnie wydrukowane przez konferencjami) opracował do druku dr med. Z. Kledecki. Ukazały się 3 recenzje, prof. Edward Szczeklik napisał, że Pamiętnik II Konferencji “jest swego rodzaju unikatem w polskim piśmiennictwie lekarskim, gdyż łączy przeszłość z teraźniejszością, przeszłość medycyny kaliskiej z jej współczesnym dorobkiem lekarskim. Książka ta będzie dla przyszłego historyka ciekawym źródłem wiadomości o lekarzach Ziemi Kaliskiej, dla współczesnych zaś interesującą informacją o niektórych aktualnych zagadnieniach medycyny”.

W czerwcu 1969 roku - z inicjatywy lek. Ireny Wyrzykowskiej-Ptasiewicz, ówczesnego ordynatora Oddziału Dziecięcego Szpitala Miejskiego im. Przemysła II w Kaliszu, odbyła się dwudniowa (27-28) Konferencja Naukowa Pediatrów Polski Zachodniej, zorganizowana wspólnie z poznańskim oddziałem Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego. Wygłoszono 75 referatów, w tym 12 z Kalisza. Tematy były następujące: 1. Powikłania nerkowe w ostrych chorobach u dzieci, 2. Niedokrwistości niedoborowe wieku dziecięcego i 3. Pediatria społeczna i tematy dowolne. Nowością w skali krajowej było przedstawienie po raz pierwszy na zjeździe naukowym lekarzy martyrologii polskiego dziecka w czasie II wojny światowej wygłoszone przez Tadeusza Martyna z Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Kaliszu. Wydano też "Pamiętnik" ze streszczeniami referatów, liczący 228 stron.

W 1970 roku - w osiemdziesięciolecie pierwszego zjazdu naukowego lekarzy kaliskich (16-17.05.1890) - Kaliskie Towarzystwo Lekarskie wspólnie z Komitetem Badań Naukowych poznańskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Lekarskiego i kaliskim oddziałem Polskiego Towarzystwa Historycznego zorganizowało Sympozjum Historyczne, na którym szeroko omówiono działalność Ludwika Perzyny, Ludwika i Franciszka Neugebauerów i Marcelego Nenckiego.
W 1970 roku KTL liczyło 160 członków oraz 50 członków koła w Turku, a więc razem 210 osób. Prawie wszystkie zebrania naukowe (1-2 w miesiącu) odbywały się w sali wykładowej Międzynarodowego Klubu Prasy i Książki w Kaliszu. Frekwencja na zebraniach przeciętnie 40 osób, ale w zebraniach "specjalnych" - do 100 osób.

Tegoż roku zapadła na zebraniu zarządu KTL decyzja o wydawaniu "Zeszytów Naukowych Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego". Inicjatorem był dr med. Z. Kledecki, który został redaktorem naczelnym wydawnictwa. Pierwszy numer, w nakładzie 1000 egzemplarzy, o objętości 96 stron ukazał się w 1972 roku. Po uzyskaniu zezwolenia (na druk i rozpowszechnianie) w miejscowej "cenzurze", redaktor naczelny został wezwany do Głównego Urzędu Kontroli Prasy i Widowisk w Warszawie i przez kilka godzin tłumaczyć się musiał z umieszczenia na okładce wydawnictwa informacji: "T.I.Nr 1". Ta ingerencja centrali cenzury spowodowała, że następny numer musiał ukazać się pod zmienionym tytułem "Zeszyt Naukowy Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego" a nie "Zeszyty" i tylko z wydrukowanym rokiem "1974". Ten drugi Zeszyt miał nakład 1200 egz. i objętość 116 stron. W pierwszym Zeszycie wydrukowano 19 prac naukowych, w drugim - 25, a autorami w przeważającej liczbie byli lekarze kaliscy. Wydział kultury MRN w Kaliszu pokrywał 3/4 kosztów druku, a 1/4 - KTL. Autorzy, poza odbitkami autorskimi wydrukowanych prac, nie otrzymywali ani grosza. Takie to były czasy!
Trzeci Zeszyt ukazał się dopiero w 1984 roku w nakładzie 500 egz., zawierał 12 prac naukowych o tematyce historycznej. Fakt, że w stanie wojennym udało się wydrukować kolejny Zeszyt należy uznać za duże osiągnięcie.
Po ukazaniu się pierwszego Zeszytu w "Wiadomościach Lekarskich" wydrukowano pochlebną recenzję, w której czytamy m. in.: "praca naukowo-badawcza może rozwijać się w szpitalach terenowych, a poziom tej pracy nie jest mniejszy niż w klinikach i instytutach naukowych. Wydaje się, że nie instytuty budują naukę a ludzie".
W 1972 roku, wyprzedzając tematykę obrad Miejskiej Rady Narodowej, KTL zorganizowało duże zebranie naukowe, na którym główny referat pt. "Refleksje ekologa nad potrzebą większego udziału lekarzy w planowaniu miast w Polsce" wygłosił prof. K. Tarwid z Instytutu Ekologii PAN.

W 1973 roku KTL wspólnie z powiatowym zarządem ZBOWiD-u w Kaliszu zorganizowało zebranie poświęcone pracy lekarzy w czasie okupacji. Dr med. univ. Stanisław Nowak otrzymał honorową odznakę miasta Kalisza, a dodatkowo on oraz lekarze Walenty Dolny (Stawiszyn), Emilian Bieszczad (Błaszki) i Jan Nurkowski (Koźminek) pamiątkowe dyplomy.

W 1974 roku przewodniczącym Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego został dr med. Zbigniew Kledecki. Od połowy lat sześćdziesiątych wybory w KTL odbywały się zawsze w głosowaniu tajnym, co było niemile widziane przez sekretarzy PZPR (powiatowych, a później wojewódzkich), którzy bezskutecznie usiłowali naprowadzić nas na jedyną słuszną drogę: "w Partii wybory są jawne, to dlaczego w KTL są tajne?" Wzywany na "dywanik" odpowiadałem, że w Towarzystwie chcemy znać i uszanować wolę wyborców.

Nadszedł rok 1977, rok stulecia istnienia Towarzystwa. 21 maja odbyło się jubileuszowe zebranie naukowe, w którym wzięło udział około 250 lekarzy. Obecny był prof. Józef Towpik, prezes Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Lekarskiego. Prof. Antoni Horst z Poznania wygłosił referat pt. "Rola genetyki w naukach medycznych", a jego współpracownicy (J. Paluszczak i W.M. Stolzman) mówili o wrodzonych wadach metabolizmu i o chorobach spowodowanych zaburzeniami chromosomowymi. W części oficjalnej dr med. univ. Józef Makowiec przedstawił "Słupy milowe stuletniej działalności Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego". 19 lekarzom wręczono odznaki "Zasłużonemu - Polskie Towarzystwo Lekarskie". Zaprezentowano wybity w Mennicy Państwowej na stulecie medal (ryc. 9), otrzymali go zaproszeni goście oraz niektórzy lekarze. Wieczorem odbył się bankiet w salach hotelu "Prosna" w Kaliszu, wzięło w nim udział 118 osób.

Ryc 9.  Awers i rewers medalu wybitego na 100-lecie KTL.

Imprezą towarzyszącą obchodom 100-lecia KTL było 2-dniowe sympozjum: "Kalisz - związki z literaturą, nauką i medycyną" zorganizowane prze Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Służby Zdrowia, Unię Polskich Pisarzy medyków i KTL. Mgr Halina Sutarzewicz mówiła o Kaliszu w życiu i twórczości Marii Dąbrowskiej, a dr med. univ. Józef Makowiec o dziejach medycyny kaliskiej, lek. Janina Gzowska o działalności lekarskiej, naukowej i społecznej Ludwika Perzyny, lek. Piotr Wyszogrodzki o działalności chirurgicznej Ludwika Perzyny, a lek. Piotr Müldner-Nieckowski przedstawił wskazówki deontologiczne Ludwika Perzyny. Przeprowadzono też "turniej jednego wiersza", zwiedzono Kalisz i dworek Marii Dąbrowskiej w Russowie.
W czerwcu na dużym zebraniu (wspólnie z oddziałem poznańskim Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego) doc. T.Z. Capiński z Krakowa wygłosił referat "Trwałe następstwa uszkodzeń skóry u byłych więźniów hitlerowskich obozów koncentracyjnych w świetle ogólnopolskich badań dermatologicznych". Jesienią prof. Jan Moll i doc. Antoni Dziatkowiak z Łodzi przedstawili najnowsze osiągnięcia w chirurgii serca i naczyń. Na zaproszeniach na zebrania naukowe drukowano uwagę: "W czasie posiedzenia prosi się o niepalenie tytoniu" (dzisiaj byłoby to nie do pomyślenia!). Zebrania naukowe odbywały się regularnie co 3 tygodnie, przy frekwencji 60-80 osób.

W 1978 roku na walnym zebraniu sprawozdawaczo-wyborczym KTL - oprócz wyborów - poruszano tematykę podróżniczą. Lek. Zygmunt Kubisiak mówił o Chinach i Wietnamie przed 15 laty, doc. Antoni Dziatkowiak (z Łodzi) o wrażeniach z Kraju Kwitnącej Wiśni, a dr med. Zbigniew Kledecki o pobycie w Państwie Środka. Kierowanie Towarzystwem powierzono nadal drowi med. Z. Kledeckiemu.
Wiosną tego roku zorganizowano sesję naukową poświęcona pamięci dra Władysława Biegańskiego (1857-1917) z Grabowa nad Prosną. Wygłoszono 6 referatów, rektor AM w Lublinie prof. Józef Staszyc mówił o W. Biegańskim jako lekarzu uniwersaliście i encyklopedyście, pozostałe referaty wygłosili miejscowi lekarze: Witold Jasiński, Józef Makowiec, Mariusz Mieszczański i Stanisław Szponder.
5 maja odbyła się Międzywojewódzka Narada Lekarzy Rejonowych, organizatorami byli KTL i Oddział Wojewódzki Polskiego Towarzystwa Medycyny Społecznej. Wygłoszono 4 referaty: dr med. S. Zieliński (MZiOS) “Program rozwoju i doskonalenia podstawowej opieki zdrowotnej”, doc. S. Orzeszyna (przewodniczący Krajowego Zespołu Specjalistycznego ds. organizacji ochrony zdrowia) “Tendencje organizacyjne w rozwoju podstawowej opieki zdrowotnej w różnych regionach świata”, prof. T. Chruściel (dyrektor Instytutu Leków) "Metody badania konsumpcji leków..." i zespół lekarzy z tego Instytutu "Wyniki badań pilotażowych konsumpcji leków w przychodni rejonowej". W naradzie - ku zaskoczeniu organizatorów - wzięło udział prawie 250 osób.
W tym samym miesiącu, wspólnie z oddziałem poznańskim Polskiego Towarzystwa Chirurgów Dziecięcych, zorganizowano zebranie poświęcone zagadnieniom wstrząsu endotoksycznego. Referat wiodący wygłosił prof. Mieczysław Wojtowicz z Poznania: "Patomechanizm wstrząsu", a kaliscy lekarze W. Bator, U. Olek, Z. Uszycki i A. Kledzik uzupełnili swoimi doniesieniami tematykę zebrania. Referaty wysłuchało 100 lekarzy.
Jesienią fetowano 25-lecie Stacji Krwiodawstwa w Kaliszu. Referentami byli prof. W. Rudowski, dyr. lek. I. Frankowska i prof. H. Seyfriedowa, wszyscy z Instytutu Hematologii w Warszawie. Znowu frekwencja dopisała: prawie 150 osób.
W grudniu odbyła się uroczysta sesja naukowa z okazji 25-lecia przemysłowej służby zdrowia. W części naukowej wystąpili: prof. J. Indulski z Łodzi, prof. J. Bielski z Poznania i dr med. univ. J. Makowiec z Kalisza. Uczestniczyło ok. 200 lekarzy.

W marcu 1979 roku obchodzono na uroczystym zebraniu naukowym 50-lecie pracy zawodowej dra med. univ. Stanisława Nowaka. Lek. B. Baszczyński przedstawił sylwetkę jubilata, prof. T. Pawlikowski (z Łodzi) wygłosił referat pt. "Seksualizacja podwzgórza", doc. A. Nowak (z Katowic) - syn jubilata - mówił o papillotomii endoskopowej w leczeniu kamicy żółciowej, a lek. lek. B. Baszczyński, M. Mazurek i B. Żok-Podhalańska - o stanie endometrium w krwawieniach czynnościowych. Obecność 100 lekarzy podkreślała wagę zebrania.
Na zebraniu w czerwcu 1979 roku z okazji Międzynarodowego Roku Dziecka wręczono trojgu dzieciom specjalnej troski rowery, jako dar od KTL-u.
We wrześniu tegoż roku odbyło się wspólne zebranie z oddziałem poznańskim Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologicznego. Referaty wygłosili lekarze kaliscy Z. Gawlak, S. Tambor i T. Kaźmierczak.
W październiku odbyła się II Międzywojewódzka Konferencja Lekarzy Rejonowych. Referentami byli doc. S. Orzeszyna, prof. S. Łukasik, doc. W. Matyszkiewicz i doc. W. Sapiński. Dodatkowo miała miejsce konferencja okrągłego stołu na temat lokalnej organizacji i działalności podstawowej opieki zdrowotnej, a moderatorem była dr med. N. Szeszenia-Dąbrowska. Obecnych 175 osób.
Miesiąc później odbyło się ważne zebranie poświęcone deontologii lekarskiej. Prof. Kazimierz Jasiński, przewodniczący Okręgowej Komisji Kontroli Zawodu (Poznań), mówił o autorytecie lekarzy i roli lekarza w społeczeństwie, dr med. Stanisław Andrzejewski, Okręgowy Rzecznik Dobra Służby Zdrowia (Poznań), przedstawił charakterystykę wykroczeń zawodowych, a lek. Włodzimierz Kordylewski, z-ca Rzecznika Dobra Służba Zdrowia (Kalisz), - historię deontologii lekarskiej. W konferencji okrągłego stołu zastanawiano się nad eliminacją ujemnych skutków postępowania lekarskiego sprzecznego z zasadami etyki i deontologii lekarskiej (moderator: prof. K. Jasiński z Poznania). Uczestniczyło 160 lekarzy.
W sprawozdaniu tym wymieniam tylko ważniejsze zebrania. A było ich faktycznie znacznie więcej. I tak w 1977 roku odbyło się 13 mniejszych zebrań naukowych i 10 dużych, w 1978 roku analogicznie: 8 i 11, a w 1979 roku: 10 i 8. Podobnie było w innych latach.

W 1980 roku, na kolejnym walnym zebraniu KTL, w części naukowej lek. Piotr Kibler mówił o nieżyjącym drze med. univ. Kazimierzu Kiblerze, a prof. Jan Moll z łodzi przedstawił najnowsze osiągnięcia w kardiochirurgii i jej perspektywy.
W maju, wspólnie z oddziałem poznańskim Towarzystwa Chirurgów Polskich odbyło się zebranie naukowe o tematyce chirurgicznej, a referentami byli lekarze z Kalisza, Ostrowa Wlkp., Krotoszyna, Sycowa i Kępna. Po zebraniu zwiedzano Muzeum Ziemi Kaliskiej w Kaliszu i Muzeum Marii Dąbrowskiej w Russowie.
W tym samym miesiącu odbyła się III Międzywojewódzka Konferencja Lekarzy Rejonowych. Referenci byli z Kalisza, Łodzi i Warszawy. Uczestniczyło 300 lekarzy.

W styczniu 1981 roku odbyła się konferencja naukowa na temat "Ocena stanu zdrowia ludności". Jedenastu referatów wygłoszonych przez lekarzy z Kalisza, Poznania, Ostrowa Wlkp. i Łodzi wysłuchało ponad 100 uczestników tego spotkania.
W październiku zorganizowano konferencję naukową "Choroba zakrzepowo-zatorowa płuc". Referentami byli prof. E. Nikodemowicz, prof. J. Blicharski, dr med. S. Skawiński, prof. W. Król, dr med. K. Walaszek, dr med. J. Owsiński (wszyscy z Krakowa) i lek. A. Greberska (z Kalisza). Uczestników - 160.
W listopadzie 100 osób brało udział w 2-dniowej kursokonferencji naukowej na temat "Organizacji Oddziałów Internistycznych w świetle teorii i praktyki". Główny referat wygłosił prof. S. Łukasik z Wrocławia, a prof. J. Indulski z Łodzi był moderatorem konferencji okrągłego stołu. Zwiedzono muzeum w Gołuchowie.
W grudniu odbyło się uroczyste zebranie z okazji 50-lecia pracy zawodowej dra med. univ. Józefa Makowca. Lek. Z. Pszczoła przedstawił sylwetkę jubilata, ponadto kaliscy dermatolodzy demonstrowali swych chorych oraz mówili o owrzodzeniach podudzi, a doc. W. Sowiński z Poznania o wzrastającym zagrożeniu grzybic odzwierzęcych. W zebraniu uczestniczyło przeszło 60 lekarzy.

Rok 1982 rozpoczął się konferencją okrągłego stołu na temat "Postępowania w stanach naglących z przyczyn krążeniowych". Moderatorem był dr med. Z. Kledecki, a temat przedstawiali lek. lek. A. Greberska, A. Leśny, B. Makowiec, M. Mieszczański, L. Podsadny i S. Przybylski. Wypowiedziom przysłuchiwało się przeszło 90 osób.
W marcu następna konferencja okrągłego stołu: "Ostry brzuch". Moderator: dr med. K. Rogacki, uczestnicy Z. Bogusz, J. Brzęczkowska, K. Kisieliński, B. Makowiec, G. Saładajczyk, A. Świąder-Nogala. Obecnych 65 osób.
W październiku, pod patronatem ministra zdrowia lek. Tadeusza Szelachowskiego, odbyła się sesja naukowa z okazji 700-lecia szpitalnictwa kaliskiego. Wygłoszono 11 referatów o tematyce historycznej, Referenci: prof. R. Jachowicz (Warszawa), doc. Z. Pogórska-Klawe (Warszawa) dr med. univ. J. Makowiec (Kalisz), doc. H. Banaszkiewicz (Warszawa), doc. T. Heimrath (Wrocław), mgr I. Kwaśniewska (Warszawa), mgr H. Dusińska (Warszawa), kpt. lek. J. Rudnicki (Szczecin), lek. J. Ciesielski (Jarocin), dr n.med. A. Skrobacki (Olsztyn) i lek. J. Sadowska (Łódź). Obecnych ok. 160 osób. Z tej okazji wybito pamiątkowy medal (ryc. 10).

Ryc 10.  Awers i rewers medalu
wybitego z okazji 700-lecia szpitalnictwa kaliskiego.

Tego roku uhonorowano KTL odznaką "Za zasługi dla województwa kaliskiego".

W styczniu 1983 roku odbyło się Walne Zebranie Sprawozdawczo-Wyborcze. Ponownie przewodniczącym KTL wybrany został dr med. Zbigniew Kledecki. W części naukowej wygłoszono doniesienia: lek. S. Przybylski "Zmiany elektrokardiograficzne w rażeniu prądem elektrycznym", dr med. Z. Kledecki "W krainie Dżyngis-Chana" i lek. S. Gzowski "U przyjaciół".

W 1984 roku miały miejsce zebrania naukowe wspólnie z oddziałami poznańskimi Towarzystwa Chirurgów Dziecięcych (marzec) i Towarzystwa Chirurgów Polskich (kwiecień) oraz większe zebranie "Nadciśnienie tętnicze" (czerwiec). W październiku prof. Z. Garnuszewski (z Warszawy) przedstawił rolę i znaczenie akupunktury we współczesnej medycynie, doc. W. Sapiński (z Kalisza) - mechanizmy działania akupunktury, a lek. J. Głażewski (ze Zbierska) mówił o swoim szkoleniu w Korei Północnej. W grudniu odbyła się 2-dniowa Ogólnokrajowa Konferencja Naukowa w Karpaczu. Organizatorami byli oddział kaliski Towarzystwa Naukowego Organizacji i Kierownictwa oraz KTL, a tematem stało się "Doskonalenie podstawowej opieki zdrowotnej w świetle aktualnych potrzeb". Uczestniczyło 300 lekarzy z całej Polski. Na marginesie można stwierdzić, że liczne takie zebrania w Polsce, ale też i w Kaliszu - nic nie zmieniły w kulejącym lecznictwie podstawowym.

W 1985 roku, na marcowym zebraniu naukowym, zespół łódzkich lekarzy przedstawił zagadnienia echokardiografii. Jak prawie co roku, w czerwcu prof. Jan Moll z Łodzi mówił o "nowych kierunkach w leczeniu chirurgicznym zaburzeń rytmu serca i zapobieganiu nagłej śmierci sercowej".
W listopadzie tematyka nerkowa. Referenci to prof. K. Bączyk, doc. J. Maciejewski i doc. M. Krymański oraz ich współpracownicy (wszyscy z Poznania). Referatów wysłuchało ok. 140 lekarzy.
W tym samym miesiącu, w ramach IX Kaliskich Dni Techniki, KTL zorganizowało konferencję pt. "Informatyka w medycynie". Referenci z Wrocławia i Warszawy. Frekwencja zaledwie 65 osób.

W 1986 roku ważnym wydarzeniem było "Sympozjum Nefrologii Dziecięcej" zorganizowane przez Sekcję Nefrologiczną Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego oraz KTL. Obrady przeprowadzono 23 i 24 maja w ośrodku w Jedlcu pod Kaliszem. Uczestniczyło 170 lekarzy. Temat: zespół nerczycowy u dzieci. Odbyły się też 2 konferencje okrągłego stołu, wygłoszono szereg referatów (też przez lekarzy niemieckich), zorganizowano również 2 sesje plakatowe. Imprezy towarzyszące to koncert na dziedzińcu zamku w Gołuchowie i bankiet w Jedlcu.
W grudniu walne zebranie sprawozdawczo-wyborcze. Wręczono odznaczenia: Krzyż Kawalerski Orderu Odznaczenia Polski – lek. Mieczysławowi Węclewiczowi z Jarocina, Złoty Krzyż Zasługi – sekretarce Towarzystwa p. Marii Jackowiak z Kalisza, medal 40-lecia PRL - lek. Edwardowi Horoszkiewiczowi z Pleszewa i odznakę "Zasłużonemu PTL" - drowi n. med. Andrzejowi Krzakowi z Ostrowa Wlkp. Ponownie przewodniczącym Towarzystwa został wybrany dr med. Zbigniew Kledecki.

W marcu 1987 roku odbyła się dyskusja panelowa: "Palić albo nie palić - that is the question". Moderatorem był dr med. Z. Kledecki, a uczestnikami dyskusji lek. lek. A. Greberski, D. Kraushar, K. Kubisiak, B. Kwieciński, B. Makowiec, A. Milewski, A. Świąder-Nogala i A. Wojtczak.
Miesiąc później zorganizowano konferencję naukową na temat: "Mikrozaburzenia czynności mózgu u dzieci", przy udziale referentów z Kalisza i Poznania.
W październiku doc. dr med. Marian Piechocki obchodził 50-lecie pracy zawodowej. KTL z oddziałem poznańskim Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego zorganizowało uroczyste zebranie naukowe. Jubilat otrzymał odznakę honorową "Za zasługi dla województwa kaliskiego", a dr med. Kazimierz Rogacki - Złoty Krzyż Zasługi. Odbyły się pokazy chorych, lek. E. Kałuża-Maniewska (Kalisz) mówiła o 50 latach pracy zawodowej jubilata, a prof. J. Bowszyc (Poznań) wygłosił referat "Co nowego w wenerologii". W zebraniu uczestniczyło ok. 90 osób.
W listopadzie podobne zebranie, tym razem obchodzono 50-lecie pracy zawodowej lek. Edmunda Łuczaka. Otrzymał on odznakę honorową "Zasłużonemu - PTL". Lek. J. Warszewska przedstawiła jubilata, dr med. Z. Kledecki mówił o "osłuchiwaniu serca płodu", a lek. K. Mroziński zaprezentował ultrasonografię w położnictwie i ginekologii.

1988 rok to duża konferencja naukowo-szkoleniowa odbyta 4-5 listopada. Organizowali ją KTL, Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, oddział poznański Towarzystwa Internistów Polskich i Sekcja Endokrynologiczna Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego. W obradach brało udział ok. 100 lekarzy. To dużo, bo w tym okresie, od wprowadzenia stanu wojennego, obserwowało się znacznie mniejsze zainteresowanie lekarzy zebraniami naukowymi. Zwykle w takich spotkaniach uczestniczyło 30-40 osób, rzadko więcej.
W grudniu tegoż roku na uroczystym zebraniu naukowym honorowano lek. Jana Jakubka, który obchodził 50-lecie pracy zawodowej. Otrzymał odznakę "Za zasługi dla województwa kaliskiego", a lek. J. Nowicki przedstawił życiorys i osiągnięcia jubilata. Dr med. K. Rogacki wygłosił referat pt. "Operacja - i co dalej", a lek. W. Żukiewicz podzielił się wspomnieniami ze wspólnej - z jubilatem - służby wojskowej.

W lutym 1989 roku odbył się w wieczór literacko-muzyczny. Swe utwory przedstawili lekarze J. Głażewski, J. Gzowska, K. Pakowski, S. Szponder i J. Tylus. Wieczór uświetnił znany już wówczas pianista p. Zbigniew Raubo z Kalisza. Uczestniczyło ok. 80 osób.
W tym samym miesiącu zorganizowano "Bal Lekarza" w salach hotelu Prosna w Kaliszu. Impreza nad wyraz udana, była potem powtarzana co roku. To kontynuacja balów karnawałowych naszego Towarzystwa, które odbyły się w 1972 i 1976 roku w zamku w Uniejowie.
W kwietniu na kolejnym zebraniu naukowym, m. in. mgr K. Wojciechowski (Wojewódzki Komitet Stronnictwa Demokratycznego) mówił o 120. rocznicy urodzin wielkiego kaliszanina prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego.
W czerwcu w Sali Gobelinowej Zamku w Gołuchowie prof. Edward Rużyłło (z Warszawy) referował problematykę związaną z pozycją społeczną lekarzy. Po zebraniu odbył się koncert w wykonaniu artystów łódzkich i warszawskich, wśród których brylowała Grażyna Brodzińska ze wspaniałą arią "Ja się śmieję...". Otwarto też wystawę "Widoki miast" ze zbiorów grafik Izabeli Działyńskiej. Było to ze wszech miar udane zebranie, w którym uczestniczyło ponad 150 osób.
W tematyce spotkań tego okresu coraz częściej widoczne są akcenty polityczne. I tak we wrześniu 1989 roku zorganizowano zebranie "W 50. rocznicę wybuchu II wojny światowej". Dr med. Zbigniew Kledecki wygłosił referat pt. "Od odzyskania niepodległości do jej utraty", dr med. Stanisław Szponder przedstawił sylwetkę lek. Juliana Grunera zamordowanego przez NKWD w Charkowie, a prof. Edmund Chróścielewski (z Poznania) mówił o Katyniu jako o zbrodni ludobójstwa. Referaty wysłuchało ok. 120 lekarzy.

Rok 1990 rozpoczął się konferencją naukową z okazji 10-lecia kaliskiego oddziału Głównej Biblioteki Lekarskiej. Referenci z Kalisza, Warszawy i Łodzi.
W tym też czasie Kaliskie Towarzystwo Lekarskie przeprowadziło zbiórkę pieniędzy na Fundusz Wspierania Inicjatyw Społecznych i Gospodarczych Prezesa Rady Ministrów pod hasłem "nie radziecki, nie niemiecki, ale Polak Mazowiecki". Lekarze odpowiedzieli na apel Towarzystwa nadzwyczajnie: najwięcej wpłacili lekarze z Ostrowa Wlkp. - 2.694.000.- zł, potem Kalisz - 2.229.000.- zł, Kępno - 1.119.500.-zł, Krotoszyn - 1.005.000.-zł, Jarocin - 795.000.-zł, Wieruszów - 480.000.-zł, Ostrzeszów - 443.000.-zł, Pleszew - 365.000.-zł i Syców 135.000. –zł. Razem zebrano 9.265.500.-zł. O czymś to mówi!
W kwietniu 1990 roku zorganizowano sesję popularno-naukową (KTL i Oddział Wojewódzki Związku Sybiraków). Wśród odznaczonych był dr med. Zbigniew Kledecki (Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski) i dr med. Włodzimierz Ganszer (Odznaka - Zasłużonemu PTL), a dr med. Kazimierz Rogacki otrzymał nagrodę pieniężną za najwięcej wygłoszonych referatów. Dr med. Zbigniew Kledecki przedstawił "niektóre aspekty prawne stosunków Polski z ZSRR w przededniu II wojny światowej", mgr Lech Moryksiewicz mówił o "deportacji Polaków w głąb Związku Radzieckiego", dr med. Stanisław Szponder o "obozach pracy - łagry", a prof. Jan Knapowski (z Poznania) o "stanach patologicznych organizmu człowieka wywołanego ekstremalnie trudnymi warunkami środowiskowymi (zimno, głód, ciężka praca fizyczna)". Podjęto uchwałę, w której stwierdzono, że "z satysfakcją przyjęto oświadczenie strony radzieckiej, iż sprawcą mordu katyńskiego były organa NKWD". Obserwuje się w tym okresie większe zainteresowanie zebraniami, w tym uczestniczyło ok. 100 osób.
Przełomem w powojennej historii Towarzystwa był Nadzwyczajny Zjazd Delegatów oddziału wojewódzkiego Polskiego Towarzystwa Lekarskiego w Kaliszu, zwołany z inicjatywy przewodniczącego dra med. Zbigniewa Kledeckiego 16 czerwca 1990 roku. Na zjeździe tym podjęto uchwałę o wystąpieniu ze struktur Polskiego Towarzystwa Lekarskiego i utworzeniu samodzielnego towarzystwa naukowego, zachowując tradycyjną nazwę: Kaliskie Towarzystwo Lekarskie. Uchwalono też statut Towarzystwa. Towarzystwo zostało zarejestrowane w Sądzie Wojewódzkim. 21 września 1990 roku odbył się pierwszy Walny Zjazd Delegatów Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego, na którym wybrano nowy zarząd i komisję rewizyjną. Prezesem KTL został dr med. Zbigniew Kledecki. Uchwalono miesięczną składkę członkowską w wysokości 0,7% zasadniczego uposażenia.
W tym samym miesiącu odbyło się zebranie naukowe z okazji 50-lecia pracy zawodowej dra med. Włodzimierza Ganszera. Lek. Włodzimierz Podhalański przedstawił sylwetkę jubilata i wspólnie z jubilatem zademonstrowali przypadek 25-letniego przeżycia po wszczepieniu moczowodów do esicy z powodu wrodzonego wynicowania pęcherza moczowego powikłanego złośliwym nowotworem jąder. W zebraniu uczestniczyło 64 lekarzy.
Na październikowym zebraniu jednym z referatów był referat "Wszczepy stomatologiczne śródkostne" wygłoszony przez dr n. med. Barbarę Krzycką z Konina.
W grudniu głównym referentem był doc. dr hab. Jerzy Sowiński (z Poznania), który mówił o rozpoznawaniu i leczeniu schorzeń gruczołu tarczowego.

W lutym 1991 roku, na kolejnym zebraniu naukowym KTL, dr med. Józef Tylus (z Kalisza) przedstawił "problemy eutanazji", a ks. prof. Zdzisław Pawlak (z Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku) "filozoficzne aspekty problemu eutanazji".
W czerwcu zorganizowano konferencję okrągłego stołu na temat: "Chirurgiczne leczenie choroby wieńcowej oraz nabytych wad serca". Moderatorem był prof. Janusz Zasłonka z Kliniki Kardiochirurgii w Łodzi, a uczestnikami jego asystenci.
We wrześniu KTL i oddział poznański Polskiego Towarzystwa Chirurgów Dziecięcych zorganizowali konferencję naukową na temat "leczenia oparzeń u dzieci". Referenci z Kalisza, Ostrowa Wlkp., Poznania i Zielonej Góry.

Rok 1992 rozpoczął się wspólnym zebraniem informacyjnym KTL-u i kaliskiej delegatury Wielkopolskiej Izby Lekarskiej. Tematem była ustawa o zasadach odpłatności za leki i artykuły sanitarne. Zainteresowanie duże: przeszło 300 uczestników.
Miesiąc później podobne zebranie o “obowiązkach, prawach i przywilejach lekarzy z prywatną praktyką w świetle nowej ustawy o podatku dochodowym”. W zebraniu wzięło udział 240 lekarzy z całego województwa.
W tym też miesiącu ci sami organizatorzy doprowadzili do pierwszego spotkania towarzyskiego przy kawie, lekarzy emerytów i rencistów. Przybyło 43 lekarzy. W programie dyskusja o codziennych kłopotach, przeplatana recytacjami utworów kaliskich twórców – lekarzy.
W listopadzie prof. Waleria Hrynkiewicz (Warszawa), prof. Bożydar Latkowski (Łódź), doc. Zbigniew Sonneberg (Warszawa), prof. Henryka Śliwińska-Gołębiowska (Warszawa) i doc. Jan Peterek (Warszawa) mówili o cefalosporynach i makrolidach i ich zastosowaniu.

W kwietniu 1993 roku prof. Krzysztof Wrabec (z Wrocławia) przedstawił 2 tematy: "Omdlenia, przyczyny i postępowanie diagnostyczne" oraz "Wskazania do koronografii i inwazyjnego leczenia choroby niedokrwiennej serca".
W czerwcu odbyło się uroczyste zebranie z okazji 50-lecia uzyskania dyplomu lekarskiego przez dra med. Karola Konopackiego. Jego życiorys przedstawił lek. Włodzimierz Kordylewski, a w części naukowej wystąpili dr n. med. Władysław Bartnik i lek. Zygmunt Kubisiak (obaj z Kalisza) oraz prof. Zygmunt Szmeja (z Poznania). W zebraniu uczestniczyło 72 lekarzy.
We wrześniu KTL, Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk i kaliski oddział Związku Sybiraków zorganizowali wspólne zebranie o tematyce historycznej. Dr inż. Mieczysław Woźniak (Kalisz) przedstawił "wkład Polaków Sybiraków w rozwój Dalekiego Wschodu", dr med. Ewa Gruner-Żarnoch (Szczecin) mówiła o "zbrodni w Charkowie", a dr med. Zbigniew Kledecki (Kalisz) o "losach lekarzy polskich na wschodnich terenach II Rzeczypospolitej po wrześniu 1939 roku". Przed zebraniem odsłonięto w Oddziale Dziecięcym Szpitala im. Przemysła II w Kaliszu tablicę pamiątkową ufundowaną przez KTL, a poświęconą pamięci dra wszech nauk lekarskich Juliana Grunera, ordynatora tego oddziału w latach 1936-1939, podporucznika, jeńca Starobielska, zamordowanego wiosną 1940 roku przez NKWD w Charkowie.
W listopadzie lek. Ewa Węgier-Szewczyk wygłosiła fragment swej pracy poglądowej na Io specjalizacji. Praca ta została uznana przez KTL za najlepszą w 1992 roku i nagrodzona premią pieniężną, a dotyczyła miażdżycy (KTL co roku ogłasza taki konkurs). Na tym samym zebraniu prof. Andrzej Nowak (z Katowic) mówił o "endoskopowym leczeniu ostrego żółciopochodnego zapalenia trzustki", obrazując referat własnym filmem.
W grudniu duże posiedzenie naukowe, na którym dr med. Zbigniew Pieloch wygłosił referat "Antybiotykoterapia w praktyce internistycznej", prof. Andrzej Denys "Praktyczne znaczenie problemu narastającej lekooporności bakterii", prof. Halina Bolińska "Profilaktyka bakteryjnego zapalenia wsierdzia" i dr n. med. Anna Zakrzewska (wszyscy z Łodzi) "Doświadczenia kliniczne w leczeniu Augmentinem schorzeń laryngologicznych".
W tym samym miesiącu dr farm. Bogumił Glinka (Poznań) mówił o lekach Polfy, a prof. Andrzej Sikorski (Szczecin) o "minimalnie inwazyjnych metodach leczenia kamicy moczowej" ilustrując to filmem.

W 1994 roku na zebraniach naukowych, oprócz kaliskich lekarzy, wystąpili m. in. dr nauk ekonom. Danuta Wiewióra-Pilecka z Warszawy ("Aktualna problematyka organizacyjno-finansowa służby zdrowia"), prof. Zdzisław Kruszyński z Poznania ("Wstrząs septyczny"), dr med. Piotr Dylewicz z Poznania ("Problemy prognozowania efektywności rehabilitacji i ryzyka nawrotu choroby u osób po zawale serca"), trzej referenci z Kliniki Chirurgii Serca we Wrocławiu ("Operacje w chorobie niedokrwiennej serca") i doc. Juliusz Przysławski z Poznania ("Fitoterapia i problemy leku roślinnego"). Na szczególne wyróżnienie zasługuje majowe zebranie na temat: "Leczenie hipotensyjne i przeciwmiażdżycowe", tu referentami byli prof. Jolanta Chodakowska (Warszawa), dr n. med. Ryszard Turkiewicz (Kalisz), prof. Barbara Cybulska (Warszawa), dr med. Magdalena Białkowska (Warszawa) i lek. Artur Ćwiok (też Warszawa). Frekwencja powyżej 120 osób.
W tym też roku w maju, lek. Ewa Mazurek z Kalisza, laureatka konkursu Towarzystwa na najlepszą pracę poglądową na Io specjalizacji w 1993 roku, przedstawiła fragment tej pracy: "Komorowe zaburzenia rytmu w świeżym zawale serca".
We wrześniu 1994 roku odbył się II Walny Zjazd Delegatów Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego. Wybrano nowe władze Towarzystwa, prezesem został dr med. Zbigniew Kledecki. Przyznano godność członka honorowego Towarzystwa prof. Antoniemu Dziatkowiakowi z Krakowa i prof. Andrzejowi Nowakowi z Katowic.

W marcu 1995 roku odbyło się uroczyste zebranie naukowe, na którym prof. Antoniemu Dziatkowiakowi wręczono dyplom członka honorowego Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego. W części naukowej zebrania prof. A. Dziatkowiak i jego współpracownicy z Kliniki Chirurgii Serca i Naczyń w Krakowie przedstawili 4 referaty dotyczące operacji w chorobie wieńcowej, wadach zastawkowych serca, tętniakach aorty piersiowej oraz o przeszczepach serca wykonywanych w Krakowie.
W październiku na podobnym zebraniu wręczono prof. Andrzejowi Nowakowi dyplom członka honorowego naszego Towarzystwa. Odbyła się konferencja okrągłego stołu na temat: “Postępy w leczeniu choroby wrzodowej”. Moderatorem był prof. A. Nowak, a dyskutantami jego współpracownicy z Kliniki Gastroenterologii Śląskiej AM.
W tym samym miesiącu w Zamku Gołuchowski odbyło się zebranie oddziału poznańskiego Polskiego Towarzystwa Chirurgów Dziecięcych i Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego zorganizowane z okazji 25-lecia działalności Oddziału Chirurgicznego dla Dzieci w Kaliszu. Wygłoszono 9 referatów, referencji z Poznania i Kalisza (W. Bator, T. Huk).

W lutym 1996 roku lek. Jarosław Maleszka (z Koźmina), laureat nagrody KTL za najlepszą pracę poglądową na Io specjalizacji w roku 1994, wygłosił fragment tej pracy pt. "Nadciśnienie tętnicze".
W listopadzie duża konferencja naukowa "Serce w nadciśnieniu tętniczym". Referentami byli prof. Andrzej Cieśliński, doc. Stefan Grajek i doc. Romuald Ochotny - wszyscy z I Kliniki Kardiologii AM w Poznaniu. Referaty wysłuchało 140 lekarzy.
Także w listopadzie duże zebranie naukowe Towarzystwa wspólnie z Wojewódzką Stacja Sanitarno-Epidemiologiczną i Zarządem Wojewódzkim PCK na temat AIDS. Referentem był prof. Andrzej Sapiński, b. dyrektor Instytutu Wenerologii AM w Warszawie. Uczestniczyło 120 lekarzy.
W grudniu zespół lekarzy ze Szpitala im. Przemysła II w Kaliszu (w osobach A. Wojczak, B. Kazimierczak i A. Szymańska) przedstawił przypadek wrzodziejącego zapalenia jelita grubego u 4-miesięcznego dziecka. Lekarze I. Kubacka-Pawlak i P. Suda, z tego samego szpitala, mówili o mikoplazmatycznym zapaleniu płuc, a lek. B. Gąszcz-Krakowiak z Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. L. Perzyny w Kaliszu o twardzinie układowej. Na tym zebraniu zainaugurowano cykl wykładów o etyce, referentką była lek. E. Kałuża-Maniewska (ze szpitala jw.). Wykłady te cieszyły się dużym zainteresowaniem słuchaczy, o czym świadczyła ożywiona dyskusja.

Rok 1997 otworzyło zebranie, na którym lek. E. Kałuża-Maniewska omówiła zagadnienie tajemnicy lekarskiej, lek. R. Karwacki przedstawił rolę współczynnika trough-to-peak w ocenie skuteczności leków hipotensyjnych, a dr n. med. R. Turkiewicz wygłosił referat o wczesnym rozpoznawaniu choroby niedokrwiennej serca. W zebraniu uczestniczyło prawie 100 osób.
W marcu kaliscy ortopedzi S. Wałczyński, S. Tajchman, M. Kurpik zaprezentowali swój dorobek naukowy. Lek. T. Kaźmierczak przedstawiła oddział rehabilitacji, którym kieruje. Lek. E. Kałuża-Maniewska mówiła o prawach pacjenta. Obecnych 80 słuchaczy.
W kwietniu E. Kałuża-Maniewska przedstawiła etyczne problemy eksperymentu medycznego, mgr farm. M. Magnuszewska mówiła o współpracy farmaceuty z lekarzem, prof. J. Stopa z Instytutu Stomatologii AM w Poznaniu wygłosiła referat o systemach wiążących twarde tkanki zębów z materiałami wypełniającymi, a lek. stom. P. Jarus apelował o utworzenie sekcji stomatologicznej przy KTL.
W maju lek. M. Sporna mówiła o mikroalbuminurii we wczesnej nefropatii cukrzycowej, doc. J. Loba z Łodzi - o powikłaniach i leczeniu cukrzycy typu II. Zebranie zakończył lunch.
W czerwcu zebranie o tematyce reumatologicznej wspólnie z oddziałem poznańskim Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego. Referentami byli lekarze z Poznania – A. Orzeszko-Spaczyńska i E. Bornakowska-Zabel oraz D. Tylus z Kalisza, która mówiła o własnych obserwacjach chorych z zespołem Behçeta. Uczestnicy zwiedzili zamek Czartoryskich w Gołuchowie.
We wrześniu dr med. Z. Kledecki wygłosił referat "Nóż w plecy" - o napaści ZSRR na Polskę w 1939 r., lek. E. Kałuża-Maniewska "Lekarz - wolny zawód", lek. lek. J. Michalak i D. Samulak przedstawili badania hormonalne u kobiet po kastracji chirurgicznej, a mgr J. Magnuszewski wrażenia turystyczne “Czy Ziemia Ognista jest naprawdę gorąca”.
W październiku lek. E. Kałuża-Maniewska mówiła o bioetyce. Prof. Wojciech Noszczyk - prezes Towarzystwa Chirurgów Polskich - przedstawił współczesne poglądy na profilaktykę i leczenie żylnej choroby zakrzepowo-zaporowej. Przedstawiciele firmy Sanofi-Biocom zaprezentowali leki Fraxiparine i Endotelon. Zebranie zakończył lunch.
W listopadzie prof. Marek Luciak z WAM w Łodzi mówił o diagnostyce i terapii zakażeń układu moczowego, a mgr J. Mencel z firmy Krka - o lekach skutecznych w infekcjach tego układu. Lunch. Obecnych ponad 100 osób. Na drugim zebraniu w tym miesiącu prof. Andrzej Rajewski z Kliniki Psychiatrii w Poznaniu przedstawił współczesne zasady rozpoznawania i leczenia zespołów lękowych i nerwic.
Rok 1997 zakończyło zebranie, na którym lek. E. Cichowicz mówiła o medycynie pracy u progu XXI wieku, a lek. T. Wardęga o czynnikach zagrożenia i profilaktyki nagłej śmierci sercowej. Był to fragment jego pracy poglądowej na IIo stopień specjalizacji w chorobach wewnętrznych.
Wiosną 1997 roku po raz piąty spotkali się na corocznej imprezie towarzyskiej (organizowanej przez Towarzystwo i kaliską delegaturę Wielkopolskiej Izby Lekarskiej) lekarze emeryci i renciści. Spotkania te odbywają się restauracji "Ba-Ba-Lou", a przy kawie, ciastkach i ... szampanie kaliscy lekarze czytają fragmenty swoich utworów, opowiadania, fraszki i wiersze. Na to ostatnie spotkanie przyszło 79 osób.

W 1998 roku zebrania odbywały się nadal regularnie 1-2 razy w miesiącu. Wyróżnić trzeba zebranie 25 kwietnia (z firmą Krka), na którym dr med. K Grzegorczyk z Kliniki Chorób Infekcyjnych i Gastroenterologii WAM w Łodzi przedstawił nowe spojrzenie na chorobę wrzodową i jej leczenie, a mgr Joanna Mencel zaprezentowała lek Lanzul. Był quiz i lunch.
3 dni później gościliśmy naszego członka honorowego prof. Andrzeja Nowaka z Kliniki Gastroenterologii Śląskiej AM, który mówił o zgadze jako objawie refluksu żołądkowo-przełykowego. Dr n. med. A. Marek, z tej samej kliniki, przedstawił zagadnienia aseptyki badań endoskopowych, a lek. M. Górny (z firmy Astra) zaprezentował lek Losec. Przewidziany lunch odwołano, gdyż w tym właśnie czasie odbywał się protest głodowy lekarzy w szpitalu, gdzie odbywało się zebranie.
30 maja duże zebranie ortopedów kaliskich. Referentami byli lek. lek. E. Kurzawa, P. Nowicki, M. Kintzi. Przedstawiciele 6 firm farmaceutycznych prezentowali swoje leki. Lunch.
18 czerwca odbyło się sympozjum interaktywne zorganizowane przez Kaliskie Towarzystwo Lekarskie i firmę Servier Polska. Temat: choroby żył i prezentacja wyników pierwszego międzynarodowego badania jakości życia - "Relief" - u chorych z przewlekłą niewydolnością żylną. Referowali: lek. Zbigniew Krasiński, dr n. med. Grzegorz Oszkinis i dr n. med. Witold Podstawski, który był moderatorem interaktywnej dyskusji okrągłego stołu na temat przypadków klinicznych. Uczestnikami panelu byli: dr n. med. Zbigniew Bogusz, lek. Elżbieta Maniewska, lek. Andrzej Proszowski, lek. Andrzej Milewski oraz wszyscy obecni na sali lekarze, którzy mieli możliwość wyrażania swojego zdania za pomocą komputerowego głosowania. Było to nowatorskie poprowadzenie panelu. Sympozjum zakończyło się lunchem.
Na zebraniu 19 września (zorganizowanym wspólnie z firmą Cordis Johnson and Johnson Comp.) przedstawiono 2 zaległe prezentacje. Lek. Irena Jachnik z Pleszewa mówiła o wpływie otyłości na zdrowie, a lek. Ewa Sikora z Kępna o późnych powikłaniach cukrzycy. Były to fragmenty prac poglądowych na Io specjalizacji z 1995 i 1996 roku, nagrodzone przez KTL jako najlepsze i premiowane kwotą 500. - zł. Ponadto lek. Krzysztof Hajdo z Kalisza omówił ubytek w przegrodzie międzykomorowej, a dr hab. n. med. Robert Gil ze Szczecina przedstawił diagnostyczne metody inwazyjne w chorobie wieńcowej. Był lunch.
W listopadzie konferencja okrągłego stołu na temat płynów wysiękowych w opłucnej. Moderatorem był dr med. Adam Rzechonek, a dyskutantami lek. lek. Grzegorz Kacprzak, Jarosław Adamiak, Ireneusz Pawlak (wszyscy z Wrocławia) oraz Daniel Otmianowski i Lech Wojciechowski (obaj z Kalisza).

W ostatnich 5-6 latach wiele zebrań naukowych sponsorowanych było przez firmy farmaceutyczne, których przedstawiciele prezentowali w krótkich doniesieniach leki produkowane przez te firmy. Zachowano wszakże naukowy charakter zebrań, a nawet podniesiono poziom naukowy wystąpień, gdyż referentami byli znani krajowi naukowcy (zapraszani do Kalisza i opłacani przez te firmy). Wiele zebrań kończyło się lunch-ami.
Towarzystwo stale włączało się do różnych akcji humanitarnych wspomagając je odpowiednimi kwotami jak np. dla ofiar trzęsienia ziemi w Armenii, "Pomoc Tutsi i Hutu", pomoc polskim dzieciom na Litwie, pomoc chorym w Rwandzie, czerwonokrzyska impreza dla najmłodszych, "Podaj rękę Czeczenii", na pomnik Sybiraków w Kaliszu, dla Dziennego Ośrodka Adaptacyjnego dla dzieci niepełnosprawnych w Kaliszu (dwukrotnie), na sztandar AK, dla fundacji Samaritanus, czy ofiarom ostatniej powodzi stulecia i inne.
Towarzystwo wspomagało kaliskich twórców lekarzy przy wydawaniu pozycji książkowych czy wykupując część nakładu. Przeznaczyło też 20 mln zł na przetłumaczenie angielskojęzycznej książki Otto Wegenera "Whole Body Computed Tomography". Jest to wiodąca pozycja wśród publikacji dotyczących tomografii komputerowej. Prosili o to koledzy z Zakładu Radiologii Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. L. Perzyny w Kaliszu.
Towarzystwo organizowało wiele imprez kulturalnych jak np. koncerty kaliskiej orkiestry symfonicznej w Gołuchowie i w Kaliszu, prezentacje twórczości lekarzy - literatów, ale trzeba stwierdzić, że nie cieszyły się one dużym powodzeniem, choć nie wszystkie.
Towarzystwo utrwaliło nazwiska wielkich lekarzy kaliskich czy wydarzeń historii Towarzystwa. I tak Wojewódzkiemu Szpitalowi Zespolonemu w Kaliszu nadano imię Ludwika Perzyny (1742-1812), autora dzieł lekarskich drukowanych w języku polskim w drukarni prymasowskiej w Kaliszu, a salę wykładową w tym szpitalu poświęcono Janowi Radlicy z Radliczyc pod Kaliszem (1330?-1391), lekarzowi królów francuskich, węgierskich i polskich. Tablicę z imieniem tego wielkiego lekarza zawieszono w kościółku w jego rodzinnych Radliczycach. W przychodni na Rogatce w Kaliszu wisi tablica upamiętniająca sławnego kaliszanina Roberta Bernhardta (1874 - 1956), dermatologa. Nowo wybudowanej przychodni w Kaliszu nadano imię Aleksandra Januszkiewicza (1872-1955), rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie i pierwszego powojennego prezesa Towarzystwa, o czym informuje marmurowa tablica. W ogrójcu oo. jezuitów w Kaliszu wmurowano 2 tablice poświęcone oficerom - lekarzom kaliskim zamordowanym przez NKWD w Katyniu, Charkowie i Twerze. W gmachu Urzędu Wojewódzkiego zawieszono dużą marmurową tablicę z nazwiskami dziesięciu założycieli KTL w 1877 roku (ryc. 11), a przed Wojewódzkim Szpitalem Zespolonym umieszczono na dużym głazie narzutowym tablicę upamiętniającą 100 lat pracy Towarzystwa dla społeczeństwa. To nasz wkład do historii regionu.

Ryc 11.  Tablica z nazwiskami dziesięciu założycieli KTL
(Urząd Wojewódzki w Kaliszu).

Towarzystwo współpracowało z wieloma polskimi towarzystwami naukowymi, organizując wspólne posiedzenia naukowe, z organizacjami nielekarskimi, jak np. prawnicy czy Sybiracy, natomiast nie angażowało się w działalność polityczną, nie unikając jednak oceny sytuacji polityczno-gospodarczych kraju. Szereg imprez było wspólnych z Izbą Lekarską, co jest zrozumiałe, bo przecież nasi członkowie należą obligatoryjnie do Izby Lekarskiej. Wielu lekarzy utożsamia nawet Towarzystwo z Izbą Lekarską, co jest oczywiście - niewłaściwe.
Od 5 lat, co roku członkowie Towarzystwa uczestniczyli w "Gwiazdkowych Spotkaniach Towarzyskich", składano sobie życzenia świąteczne, łamano się opłatkiem. Oczywiście był tradycyjny karp wigilijny, kapusta z grochem, kutia i pierniki.
Z pełną satysfakcją kończę ten przegląd działalności i osiągnięć naszego Towarzystwa - z konieczności skrócony. Zapowiadam jednak szersze opracowanie historii Towarzystwa oraz słownika biograficznego jego żyjących członków. Oba te przedsięwzięcia są już w toku.

     dr med. Zbigniew Kledecki
     prezes Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego

Piśmiennictwo

1. Bielawski J.: Medale jubileuszowe. Aesculapius, 1997, 50. - 2. Inicjatywy Obywatelskie Wielkopolski: Kaliskie Towarzystwo Lekarskie. Poznań – Lwówek, 1995. - 3. Kledecki Z.: Kaliskie Towarzystwo Lekarskie ponownie samodzielne. Rocznik Kaliski, 1994/1995, XXV. - 4. Kledecki Z.: Powojenna historia Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego. Nowiny Lekarskie, 1998, 67, 7. - 5. Kledecki Z.: Sprawozdanie z działalności Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego, Oddział w Kaliszu, za pierwsze półrocze 1965 r. Wiad. Lek., 1996, 17. - 6. Konopka S.: Polskie Towarzystwo Lekarskie w XIX wieku. Zdrowie, 1996, 10. - 7. Makowiec J.: 25-lecie powojennej działalności Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego. Rocznik Kaliski, 1972, V. - 8. Makowiec J.: Kaliskie Towarzystwo Lekarskie (kronika). Maszynopis. Archiwum KTL. - 9. Makowiec J.: Z działalności Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego. Rocznik Kaliski, 1974, VII. - 10. Makowiec J.: Stulecie Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego. Pol. Arch. Med. Wewn., 1976, 56 i Wiad. Lek., 1976, 24. - 11. Makowiec J.: Założyciele Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego. Zesz. Nauk. KTL, 1972. - 12. Makowiec J.: Z kroniki Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego (KTL) w kadencji 1970-1971 r. Zesz. Nauk. KTL, 1972. - 13. Makowiec J.: Z kroniki Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego (KTL) w kadencji 1972-1973. Zesz. Nauk. KTL, 1974. - 14, Makowiec J.: Z kroniki Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego (KTL) w latach 1974-1976. Maszynopis. Archiwum KTL. - 15. Protokół dorocznego Walnego Zebrania Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego dnia 18 XII 1947 r. Nowiny Lekarskie, 1948, 21/22. - 16. Protokół z zebrania organizacyjnego Polskiego Towarzystwa Lekarskiego, Oddział w Kaliszu, 7.7.1951. Maszynopis. Archiwum KTL. - 17. Sprawozdanie prezesa Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego za okres od 1990 do 1994 roku. Serwis Informacyjny lekarzy woj. kaliskiego, 1994, 36. - 18. Sprawozdanie z czynności Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego w 1948 r. Nowiny Lekarskie, 1949, 13/14. - 19. Sprawozdanie z czynności Kaliskiego Towarzystwa lekarskiego w 1949 r. Nowiny Lekarskie, 1950, 21/22. - 20. Sulikowski: Historia Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego. Polska Gazeta Lekarska, 1928, 20. - 21. Szal B.: Wolni lekarze. Ziemia Kaliska, 1955, 8. - 22. Szponder S.: Krótka charakterystyka działalności KTL. Maszynopis. Archiwum KTL. - 23. Ślaski K.: Kaliskie towarzystwa kulturalne. W: Osiemnaście Wieków Kalisza, 1961, V. - 24. Tylus J.: W sprawie powrotu Kaliskiego Towarzystwa Lekarskiego do swej historycznej nazwy. Serwis Informacyjny lekarzy woj. kaliskiego, 1994, 35. - 25. Wojciechowski B.: O kilku wypadkach “choroby zakaźnéj Weila” spostrzeżonych w więzieniu kaliskiem. Nowiny Lekarskie, 1892, 1 i 2. - 26. Wznowienie działalności Kaliskiego Tow. Lekarskiego . Nowiny Lekarskie, 1947, 10. - 27. Z Towarzystwa lekarskiego Kaliskiego. Nowiny Lekarskie, 1902, 8.